logo_top.png
Dom Mikołaja Kopernika
19.04.2016 Administrator
grafika

Dom Mikołaja Kopernika, ul. Kopernika 15/17


Nie ma wątpliwości, że Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu!! O wiele trudniej jest określić dokładnie w którym domu, gdyż bogata rodzina Koperników, skoligacona z najważniejszymi rodami patrycjuszowskimi w mieście, miała wówczas kilka nieruchomości, m.in. kamienicę przy ulicy św. Anny (dziś ul. Kopernika 15) oraz w najbardziej reprezentacyjnej części miasta, przy Rynku Staromiejskim 36 (w sąsiedztwie Kamienicy pod Gwiazdą). W drugim z opisywanych domów, wielokrotnie przebudowywanym i trawionym przez pożary nie zachowały się żadne elementy z XV i XVI wieku. Natomiast pierwsza z kamienic – charakterystyczny dla miast hanzeatyckich tzw. dom-skład – przetrwała od czasów średniowiecza w niewiele zmienionym stanie. Jej mury, układ i zdobienia odzwierciedlają historię miasta i jego mieszkańców, kontakty handlowe i artystyczne Torunia oraz przemiany w mentalności, gustach i sposobie życia torunian, a oryginalne wnętrza i wyposażenie pozwalają przenieść się w epokę Kopernika i poznać życie codzienne bogatej mieszczańskiej rodziny. Wspaniała, bogato zdobiona elewacja frontowa pochodzi z lat dwudziestych XV wieku. Do końca XV wieku przed kamienicą istniało przedproże, którego ślady możemy obserwować na południowej ścianie piwnicy. W czasie prac konserwatorskich, prowadzonych pod koniec 1972 roku, wyburzono XIX-wieczne ściany działowe i przywrócono kamienicy jej dawny układ. Pozwoliło to nie tylko wyeksponować zachowany wystrój poszczególnych wnętrz, ale również umożliwiło pokazanie ich pierwotnej funkcji. W przeszłości dom należał do krakowskiego kupca Mikołaja Kopernika, który przybył do Torunia około 1456 roku i tu ożenił się z należącą do patrycjuszowskiej rodziny Barbarą Watzenrode, wchodząc w ten sposób do elity naszego miasta.

Przez gotycki portal wchodzimy do Wielkiej Sieni, która spełniała funkcje zarówno handlowe jak i mieszkalne. Do dnia dzisiejszego zachowały się oryginalne elementy konstrukcji i wyposażenia, m.in. strop z 1. połowy XV wieku pokryty nowożytną polichromią, a także kąt kuchenny. Z wysokiej sieni można było zejść do piwnic, wyjść korytarzykiem na dziedziniec, a także schodami udać się do pomieszczeń na wyższych piętrach. Pod koniec XVI wieku wzdłuż ściany południowej zbudowano galeryjkę, na której od spodu zachowała się oryginalna polichromia z tego okresu. Wysoka sień nabrała reprezentacyjnego charakteru. Załatwiano w niej transakcje handlowe. Po stronie zachodniej zbudowano 2 pokoiki. Dolny pełnił funkcję podręcznego pomieszczenia dla kuchni. W XVIII wieku strop, zewnętrzne ściany nadwieszonej izdebki oraz balustradę klatki schodowej pokryto polichromią.

W izbie za wielką sienią skupiało się życie mieszczańskiej rodziny. W pomieszczeniu tym uwagę przykuwa nie tylko strop brusowy ozdobiony XVIII-wieczną polichromią, ale też bogato zdobiona szafa gotycka z 2 połowy XV wieku oraz inne meble z epoki: zydle i krzesło nożycowe. Z okien izby rozpościera się widok na podwórze kamienicy ograniczone średniowiecznym murem, jednym z niewielu zachowanych w Toruniu, i na towarzyszące kamienicy oficyny. W jednej z nich znajduje się makieta Torunia z ok. 1500 roku. Makiecie towarzyszy spektakl światła–dźwięku, przedstawiający najważniejsze wydarzenia z historii Torunia, perły gotyckiej architektury i układ przestrzenny z 2 połowy XV wieku, a także miejsca związane z Mikołajem Kopernikiem i jego rodziną.

Do postaci Kopernika nawiązuje również Pracownia Uczonego w prawej górnej izdebce kamienicy, wnętrze z charakterystycznym kominem gruszkowym. Na stole w pracowni rozłożone są księgi z tabelami astronomicznymi oraz reprint rękopisu „De revolutionibus...”, dzieła toruńskiego astronoma. W prawym rogu stoi globus Wilhelma Bleau z XVII-wieczną mapą świata, zaś powyżej zawieszony został XVII-wieczny obraz „Uczonego w pracowni”, przypisywany Monogramiście IS - artyście wykazującemu w swojej twórczości wpływy młodego Rembrandta oraz Gerarda Dou. Po lewej stronie XVI-wiecznej szafki – ozdobionej interesującą snycerką, przedstawiającą scenę Ostatniej Wieczerzy – umieszczony został mikroskop optyczny z przełomu XVI i XVII wieku, jedno z pierwszych tego typu urządzeń.

Salon z białym stropem. W związku ze zmianą funkcji wysokiej sieni, życie rodzinne przeniosło się do izby w II trakcie oraz na I piętro tylnego traktu – do tzw. świetlicy, która była pomieszczeniem nieco niższym, a przez to cieplejszym. Z XVI wieku pochodzą: odkrywka polichromii przedstawiająca winorośl oraz wnętrze kominka. Na ścianie południowej, obok drzwi do biur, znajduje się niewysoka wnęka półkoliście sklepiona, zamurowana w XVI wieku (?), w przeszłości wyjście na zewnętrzną klatkę schodową, którą można było zejść na dziedziniec. W XVIII wieku pomieszczenie to gruntownie zmodernizowano. Ściany pokryto klasycystycznymi polichromiami, dawny strop zamalowano białą farbą (?) – stąd nazwa określająca to pomieszczenie. Salon został wyposażony w meble z epoki, ściany ozdobiono XVIII-wiecznymi portretami. W etażerce znajdują się XVII- i XVIII-wieczne starodruki, przyrządy astronomiczne i matematyczne, wśród nich cyrkiel Jana Heweliusza z 1638 roku.

 

WYSTAWY STAŁE

Wystawa „Mikołaj Kopernik – życie i dzieło”

Wystawa prezentuje dom i środowisko rodzinne, lata nauki, działalność Kopernika we Fromborku, Olsztynie i Lidzbarku Warmińskim, wreszcie badania astronomiczne uwieńczone sformułowaniem teorii heliocentrycznej.

Pierwsza część ekspozycji została poświęcona piętnastowiecznemu Toruniowi i rodzinie astronoma. Najsłynniejszy torunianin przyszedł na świat 19 lutego 1473 roku, jako czwarte, najmłodsze dziecko zamożnego kupca i ławnika Starego Miasta Torunia Mikołaja Kopernika i Barbary z rodziny Watzenrode. Brat matki, Łukasz doszedł do wysokich godności w hierarchii kościelnej i państwie – został biskupem warmińskim i zasiadał w senacie Królestwa Polskiego. Po śmierci Mikołaja Kopernika seniora w 1483 roku przejął on opiekę nad osieroconymi siostrzeńcami Andrzejem i Mikołajem, zapewnił im odpowiednią pozycję majątkową i wykształcenie, najpierw w szkole parafialnej przy kościele św. Janów, a następnie na krakowskim uniwersytecie, który miał ich przygotować do kariery w Kościele.

Część druga wystawy prezentuje lata nauki Mikołaja Kopernika, najpierw w Akademii Krakowskiej (1491–1495), a następnie w Bolonii (1496–1500), Padwie (1501– 1503) i Ferrarze, gdzie w 1503 roku otrzymał tytuł doktora z zakresu prawa kanonicznego. Przyszły astronom studiował na Wydziale Sztuk Wyzwolonych Uniwersytetu Jagiellońskiego prawdopodobnie według zreformowanego już programu, obejmującego: teologię, prawo, medycynę, filozofię, matematykę i astronomię. Wiedzę w tych dziedzinach rozszerzał też we Włoszech, przygotowując się do obowiązków administracyjnych kanonika kapituły warmińskiej.

Część trzecia ekspozycji przedstawia narodziny nowej koncepcji budowy wszechświata, okoliczności powstania „De revolutionibus orbium celestium” oraz losy rękopisu i kolejnych edycji dzieła. Mikołaj Kopernik po powrocie do kraju w 1503 roku zamieszkał w Lidzbarku Warmińskim, zostając osobistym sekretarzem i lekarzem biskupa Łukasza Watzenrode. W tym czasie opracował pierwszy szkic nowej teorii budowy świata, zawarty w tzw. „Komentarzyku” (Commentariolus). Praca w formie rękopiśmiennych odpisów została rozpowszechniona wśród znawców problemu, zyskując rozgłos i uznanie. Po 1510 roku Kopernik przeniósł się do Fromborka. Mimo natłoku prac administracyjnych znajdował czas na badania, zgromadził niezbędne instrumentarium i księgozbiór oraz przygotował miejsce do obserwacji astronomicznych. Prawdopodobnie ok. 1530 roku ukończył swe dzieło „De revolutionibus”, w obawie przez reakcją hierarchii kościelnej zwlekał jednak z jego drukiem. Do opublikowania dzieła namówił go dopiero pod koniec lat trzydziestych Jerzy Joachim de Toris zw. Retykiem, który zawiózł rękopis do Norymbergi. „De revolutionibus” ukazało się drukiem w 1543 roku, z przedmową prezentującą teorię Kopernika jako hipotezę dogodną do dokonywania obliczeń matematycznych. Legenda głosi, że schorowany i sparaliżowany astronom zobaczył swoje dzieło tuż przed śmiercią, która nastąpiła 24 maja 1543 roku.

Część czwarta wystawy dokumentuje wszechstronną działalność Mikołaja Kopernika – wizytatora, kanclerza kapituły, lekarza, administratora dóbr kapituły oraz komisarza Warmii. Kopernik jako sekretarz biskupa warmińskiego, a później urzędnik kapituły warmińskiej brał czynny udział w życiu politycznym Prus Królewskich. Podczas wojny z Krzyżakami w 1520 roku zorganizował obronę zamku kapitulnego w Olsztynie. Przygotował również projekt reformy monetarnej w Prusach Królewskich, który zawarł w kilku pracach: „Rozmyślania”, „Sposób bicia monety” oraz „O szacunku monety”. Jako pierwszy sformułował prawo o wypieraniu lepszego pieniądza przez gorszy, o mniejszej zawartości kruszcu. Jako administrator dóbr, analizował ceny zboża i chleba na Warmii i w 1531 roku opracował tzw. „Olsztyńską taksę chlebową”.

Na poddaszu kamieniczki zostały umieszczone modele przyrządów astronomicznych, którymi posługiwał się Mikołaj Kopernik: astrolabium, trikwetrum i kwadrant.

 

Pokaz multimedialny "Makieta średniowiecznego Torunia"

Zwiedzanie Muzeum Mikołaja Kopernika warto rozpocząć od obejrzenia 18 - minutowego spektaklu "Makieta średniowiecznego Torunia": projekcji światło - dźwięk przy modelu Torunia z około 1500 roku.

Scenariusz projekcji, przygotowany w 8 wersjach językowych, przedstawia najważniejsze wydarzenia z historii Torunia, prezentuje jego architekturę i układ przestrzenny z II połowy XV wieku. Wprowadza widza w dramatyczne wydarzenia wojen polsko - krzyżackich XV wieku, opisując rolę naszego miasta w tych konfliktach.

Głos lektora prowadzi po uliczkach średniowiecznego Torunia wskazując wspaniałe kościoły, ratusze Starego i Nowego Miasta, bramy prowadzące do podmiejskich dóbr miejskich i na nadbrzeże wiślane. Dzięki efektom akustycznym podkreślającym ruch i gwar miejski można usłyszeć toruńskich flisaków nad Wisłą czy targujące się na rynku przekupki. W opowieści tej uwzględniono także informacje o Mikołaju Koperniku i jego rodzinie, a także o miejscach trwale z nim związanych. Całością projekcji steruje komputer, a do wyświetlania obrazu na ekranie służy nowoczesny video - projektor.

 

 

Wyślij link mailem
PDF
DRUKUJ
POWRÓT
WYPOWIEDZ
SIĘ
Powiązane galerie:
grafika
grafika
grafika
grafika
grafika
grafika
grafika
grafika
grafika
grafika
Polecamy
dom eskenów_resize.jpg
dom mk_resize.jpg